Το 10ο Φεστιβάλ Ρεμπέτικου «Η Σύρα του Μάρκου Βαμβακάρη» επιστρέφει από τις 26 έως τις 30 Αυγούστου – Γιώργος Νταλάρας, Σοφία Παπάζογλου και σημαντικοί μουσικοί στη μεγάλη γιορτή του ρεμπέτικου
Με επίκεντρο τη μουσική παράδοση που γεννήθηκε στις γειτονιές των ελληνικών πόλεων και εξελίχθηκε σε ένα από τα σημαντικότερα κεφάλαια της ελληνικής λαϊκής μουσικής, η Σύρος ανοίγει και φέτος την «καρδιά» της στο ρεμπέτικο.
Από τις 26 έως τις 30 Αυγούστου, το 10ο Φεστιβάλ Ρεμπέτικου «Η Σύρα του Μάρκου Βαμβακάρη» μετατρέπει την Ερμούπολη και χαρακτηριστικά σημεία του νησιού σε μια μεγάλη μουσική σκηνή, με συναυλίες, παραστάσεις, εργαστήρια, εκθέσεις και δράσεις αφιερωμένες στο ρεμπέτικο και το λαϊκό τραγούδι.
Η φετινή διοργάνωση έχει ως κεντρική θεματική τη μετάβαση από το ρεμπέτικο στο λαϊκό, φωτίζοντας μια κρίσιμη περίοδο στην εξέλιξη της ελληνικής αστικής λαϊκής μουσικής παράδοσης.
Από το ρεμπέτικο στο λαϊκό
Η μετάβαση από το ρεμπέτικο στο λαϊκό αποτελεί μια από τις σημαντικότερες μουσικές εξελίξεις του 20ού αιώνα.
Μέχρι περίπου το 1940, το ελαφρό τραγούδι με δυτικό προσανατολισμό κυριαρχούσε στην ελληνική μουσική σκηνή. Ο πόλεμος, η Κατοχή και ο Εμφύλιος, όμως, άλλαξαν ριζικά το κοινωνικό και πολιτιστικό περιβάλλον.
Το ρεμπέτικο και το λαϊκό τραγούδι άρχισαν να αποκτούν ολοένα μεγαλύτερη απήχηση, εκφράζοντας τις ανάγκες, τις αγωνίες και τις εμπειρίες μιας κοινωνίας που έβγαινε από μια ιδιαίτερα δύσκολη περίοδο.
Παράλληλα, το μπουζούκι καθιερώθηκε ως κυρίαρχο όργανο της λαϊκής μουσικής έκφρασης, ενώ σημαντικοί δημιουργοί του ρεμπέτικου πέρασαν σταδιακά στο λαϊκό τραγούδι.
Ο Βασίλης Τσιτσάνης, ο Μανώλης Χιώτης, ο Γιάννης Παπαϊωάννου, ο Απόστολος Καλδάρας και ο Γιώργος Μητσάκης, μαζί με πολλούς ακόμη συνθέτες και μουσικούς, πρωταγωνίστησαν σε αυτή τη μετάβαση, διευρύνοντας σημαντικά το κοινό του είδους.
Στη συνέχεια, μια νέα γενιά δημιουργών, με χαρακτηριστικούς εκπροσώπους τον Μάνο Χατζιδάκι, τον Μίκη Θεοδωράκη και τον Σταύρο Ξαρχάκο, έφερε το λαϊκό τραγούδι πιο κοντά στην ποίηση και την έντεχνη μουσική, δημιουργώντας μια νέα εποχή για το ελληνικό τραγούδι.
Η επιστροφή στο αυθεντικό ρεμπέτικο
Η δεκαετία του 1970 αποτέλεσε μια ακόμη σημαντική καμπή. Ξεκίνησε μια συστηματική προσπάθεια αναζήτησης και επαναπροσέγγισης του αυθεντικού, προπολεμικού ρεμπέτικου.
Ερευνητές και μουσικοί αναζήτησαν χαμένα τραγούδια, εντόπισαν παλαιότερους συνθέτες και μουσικούς και έφεραν ξανά στο προσκήνιο ένα μουσικό είδος που για αρκετά χρόνια είχε περάσει σε δεύτερο πλάνο.
Ιδιαίτερα έντονη ήταν η παρουσία της νεολαίας στις συναυλίες και στις επανεμφανίσεις των παλαιών ρεμπετών. Μέσα στη δικτατορία αλλά και τα πρώτα χρόνια της Μεταπολίτευσης, το ρεμπέτικο αντιμετωπίστηκε από πολλούς νέους ως έκφραση αυθεντικότητας και αναζήτησης μιας γνήσιας ελληνικής πολιτιστικής ταυτότητας.
Στην ίδια ιστορική διαδρομή ξεχωρίζει η παρουσία του Στέλιου Καζαντζίδη, ο οποίος με τις ερμηνείες του και μέσα στις ιδιαίτερες κοινωνικές συνθήκες της μεταπολεμικής Ελλάδας συνδέθηκε βαθιά με το λαϊκό τραγούδι και το κοινό του.
Για πολλούς Έλληνες, η φωνή και τα τραγούδια του εξέφρασαν τις δυσκολίες, τη μετανάστευση, την προσφυγιά, την απώλεια και τις κοινωνικές αγωνίες μιας ολόκληρης εποχής.
Η μεγάλη μουσική επιστροφή του Γιώργου Νταλάρα
Στο φετινό Φεστιβάλ ξεχωρίζει η επιστροφή του Γιώργου Νταλάρα στη Σύρο, με τη μεγάλη μουσική παράσταση «Ρεμπέτικο».
Παράλληλα, η Σοφία Παπάζογλου παρουσιάζει την παράσταση «Ρόζα, Στέλλα και Μαρίκα: Οι δικές μας ξένες», ενώ το μουσικό σύνολο Βαγγέλης Τρίγκας και Καίτη Κουλλιά παρουσιάζει τη μουσική ενότητα «…Και το ρεμπέτικο λαϊκό εγένετο».
Στο πρόγραμμα συμμετέχουν ακόμη οι Κώστας Δουμουλιάκας και Νίκος Τατασόπουλος, μαζί με τοπική λαϊκή ορχήστρα, ενώ στην ιστορική ταβέρνα του «Τεμπέλη» θα εμφανιστούν οι Ταλίλι Νοόμπα.
Το πρόγραμμα απλώνεται σε διαφορετικά σημεία της Σύρου, από την πλατεία Μιαούλη και το Πνευματικό Κέντρο μέχρι τον Ταρσανά και τη σκάλα του Βροντάδου, δημιουργώντας μια ιδιαίτερη μουσική διαδρομή σε ολόκληρη την Ερμούπολη.
Παράλληλα με τις συναυλίες, το Φεστιβάλ περιλαμβάνει μουσικό εργαστήριο, έκθεση λαϊκών μουσικών οργάνων και χορευτικό δρώμενο, προσφέροντας στους επισκέπτες μια ολοκληρωμένη εμπειρία γύρω από το ρεμπέτικο και το λαϊκό τραγούδι.
Η Σύρος και ο Μάρκος Βαμβακάρης
Η επιλογή της Σύρου ως τόπου φιλοξενίας ενός φεστιβάλ αφιερωμένου στο ρεμπέτικο δεν είναι τυχαία. Το νησί συνδέεται άρρηκτα με τον Μάρκο Βαμβακάρη, μια από τις σημαντικότερες μορφές στην ιστορία του ρεμπέτικου.
Το Φεστιβάλ αποτελεί πλέον έναν σταθερό θεσμό πολιτισμού για τη Σύρο, συνδέοντας τη μουσική κληρονομιά του παρελθόντος με τη σύγχρονη δημιουργία και φέρνοντας κάθε χρόνο στο νησί μουσικούς, ερευνητές και φίλους του ελληνικού τραγουδιού.
Η φετινή διοργάνωση πραγματοποιείται σε μια ιδιαίτερα συμβολική χρονιά για την Ερμούπολη, 200 χρόνια μετά την ίδρυσή της, προσδίδοντας έναν ακόμη ισχυρότερο πολιτιστικό χαρακτήρα στις εκδηλώσεις.
Μια παράδοση με διεθνή αναγνώριση
Το ρεμπέτικο έχει ενταχθεί από το 2015 στο Εθνικό Ευρετήριο Άυλης Πολιτιστικής Κληρονομιάς, ενώ από το 2017 περιλαμβάνεται στον Αντιπροσωπευτικό Κατάλογο Άυλης Πολιτιστικής Κληρονομιάς της Ανθρωπότητας της UNESCO.
Η θεσμική αυτή αναγνώριση επιβεβαιώνει τη σημασία του ρεμπέτικου ως αναπόσπαστου κομματιού της ελληνικής πολιτιστικής κληρονομιάς, αλλά και ως μουσικής παράδοσης με ιδιαίτερη ιστορική και κοινωνική αξία.
Το 10ο Φεστιβάλ Ρεμπέτικου «Η Σύρα του Μάρκου Βαμβακάρη» φιλοδοξεί να αναδείξει ακριβώς αυτή τη συνέχεια: από το ρεμπέτικο στο λαϊκό και από τη μνήμη στη σύγχρονη δημιουργία.
Η διοργάνωση πραγματοποιείται με τη συνδιοργάνωση του Δήμου Σύρου-Ερμούπολης και της Κυκλαδικής Εταιρείας Ανάπτυξης (ΚΕΤΑΝ) του Επιμελητηρίου Κυκλάδων, με μεγάλο χορηγό την ΑΙΓΕΑΣ ΑΜΚΕ και χορηγό επικοινωνίας την ΕΡΤ.
Το Φεστιβάλ έχει επίσης καταχωρηθεί στο Ευρετήριο Ευρωπαϊκών Φεστιβάλ και έχει λάβει το EFFE Label, επιβεβαιώνοντας τη θέση του ως σημαντικού πολιτιστικού θεσμού.
Για πέντε ημέρες, η Σύρος γίνεται σημείο συνάντησης της μουσικής μνήμης με το σήμερα, με το ρεμπέτικο και το λαϊκό τραγούδι να ξαναβρίσκουν τη θέση τους στους δρόμους, τις πλατείες και τα ιστορικά σημεία της Ερμούπολης.
